mércores, 27 de setembro de 2023

LITTERAE ET NUMERI

 LITTERAE:


Imos coñecer a orixe do alfabeto latino que deriva do grego a través do etrusco e explicar logo como se len as distintas letras e algunhas regras importantes de pronunciación do latín clásico.


Finalmente, imos ver como evolucionou o alfabeto latino ata os nosos días:


NUMERI:

 Os dedos da man, como moitos de nós fixemos de pequenos, serviron aos romanos para estilizalos e dar lugar aos famosos números I, II, III e tamén IIII que normalmente escribían así e non tanto IV.

 

A man aberta (catro dedos unidos e o pulgar separado) disque dá lugar ao cinco: V. 

Os números restantes proceden de letras do alfabeto grego que os romanos non usaban. O número 10= X procede da letra grega "khi" son que non había en latín. 

A letra grega Ψ"psi" foise volvendo angulosa e perdeu o trazo esquerdo ata aparecer como L= 50.

O Θ"theta" grego foise abrindo e perdendo o guión central ata seren C = 100.

O D = 500 deriva da metade da letra Φ"phi" que se foi abrindo ata chegar a seren un M = 1000.

 COMEZAR A CONTAR 

 ITALIA ANTIQUA

IMPERIUM ET LINGUA

Amisimus Romam, amisimus regnum atque dominatum; tametsi non nostra sed temporum culpa; verum tamen per hunc splendidiorem (litterarum) dominatum in magna adhuc  orbis parte regnamus. Nostra est Italia, nostra Galia, nostra Hispania, Germania, Pannonia, Dalmatia, Illyricum, multaeque aliae nationes. Ibi namque Romanum imperium est ubicumque Romana lingua dominatur.

Lorenzo Valla (1407-1457) Elegentiarum libri VI

Perdemos  Roma, perdemos o poder e máis o imperio, pero non por culpa nosa, senón das circunstancias; aínda así reinamos na maior parte do mundo grazas a este máis ilustre imperio (das letras). Nosa é Italia, nosa a Galia, nosas a Hispania, a Xermania, a Pannonia, Dalmacia, o Ilírico e moitos outros pobos. Porque o imperio romano está alí onde domine a lingua de Roma.



luns, 25 de setembro de 2023

CULTURA: O LATÍN E ALFABETO LATINO

 

RESUMITE: 

Resume en galego os contidos  dos distintos apartados ou títulos que se comentan neste vídeo:

- QUE É O LATÍN?

- TIPOS DE LATÍN

- A EXPANSIÓN DO LATÍN

- AS LINGUAS ROMANCES

- OS ROMANOS E OS GREGOS

Detente logo: Copia e comenta a seguinte cita do poeta  Horacio que aparece traducida no vídeo:

              Graecia capta ferum victorem cepit et artes intulit in agresti Latio.

- ROMA E MUNDO MODERNO

- O LATÍN E O CASTELÁN  

Cres que podemos afirmar o que se di da súa relación, pero en lugar do castelán sobre o galego? 

- O COÑECEMENTO DO LATÍN, PARA QUE SERVE?


QUE DIFERENZAS HAI ENTRE O NOSO ALFABETO E O DO LATÍN?


mércores, 20 de setembro de 2023

UBI EST....?

 



QUAESTIONES:

 

Estne Italia in Africa?

Ubi Roma est?

Nilus fluvius est. Rhenus _________ est.

Rhenus et Danuvius _________  in Germania sunt.

Tiberis__________ in Italia est.

Roma quoque __ ________ est.

 

Estne Nilus fluvius parvus?

Nilus et Rhenus fluvii parvi non sunt, sed _______ _______ sunt.

Danubius _______ fluvius ________ est.

Britannia insula parva non est, sed insula ______ est.

Sicilia et Sardina non ________ ________ sed _________ _________ sunt.

 

Suntne multae insulae in Graecia?

Num oppidum in oceano?

Brundisium quid est?

Tusculum oppidum _________ non est, sed oppidum ________ est.

Suntne Brundisium et Tusculum in Hispania?

In Italia et In Graecia _______ oppida sunt.

In Arabia non multi, sed ________ fluvii sunt et _________ oppida.

Creta quid est?

Num Sparta insula est?

In imperio romano multae provinciae sunt. Estne imperium Romanum parvum?

 

ATTENDITE:

        sing.      plur.

         est   /    sunt

 F:   insula  / insulae (illa/ illas)

 M: fluvius/  fluvii (río/ ríos)

 N:  oppidum/ oppida (cidade/cidades)


luns, 11 de setembro de 2023

SPECULUM HUMANITATIS

 


SPECULUM HUMANITATIS

Vita theatrum est, quod experimenta non permittit, 

ergo cantate, clamate, saltate, ridete et vivite cum vehementia

ante cortinam claudit et fabula sine plausu terminatur. 

                                                                          Charles Chaplin 


 Servirá como LIMIAR do curso esta cita de Chaplin. 

Comezamos o curso procurando un lema que nos permita marcar un itinerario a seguir.

QUAESTIONES: 

1- Intenta traducir o lema e o texto de Chaplin ao galego.

2- Fíxate na palabra fabula. De qu eraíz cres que procede?  como podemos traducila se estamos nun contexto teatral: 

3- Descubre no lema e no texto da cita as metáforas que hai.

4- Atopa logo nese mesmo texto o eco de dous tópicos literarios (que se enuncian en latín) relacionables entre si e moi coñecidos. 

5- Sabías que en LUCUS AUGUSTI están buscando os restos dun teatro romano?


Posible ubicación do Anfiteatro de Lucus Augusti , pero onde está o seu teatro?

FABULARE: 

SALVE, AVE aut AVETE et VALE aut VALETE

- Ola: Salve, ave (singularis) aut avete (pluralis)

- Adeus: vale (singularis) aut  valete (pluralis)

-        Por favor: quaeso

-        Douche as grazas: gratias tibi ago

-        De nada: nihil est

-        Si: ita, certe

-        Non: non

-        Ben, de acordo: bene

-        Como estás/ estades?: Quomodo vales / valetis?

-        Estou ben/mal:  Ego sum bene / male

-        Estamos moi  ben / fatal: Nos sumus optime/ pessime

 

QUID NOMEN TIBI EST?

•      Como te chamas?: quid nomen tibi est?

•      O meu nome é…: mihi nomen est…

•      Onde vives?: Ubi tu habitas?

•      Vivo en …: Ego in villā Marini habito

•      Onde estudas?: Ubi tu studes?

•      Estudo en …: Ego in Santo Narciso studeo

•      O meu mestre/a é…: Meus magister/ mea magistra est

•      Eu son alumno/a: Ego discipulus/ discipula sum.

•      Nós somos alumnos/as: Nos discipuli / discipulae sumus

•      Eu son un mozo/ moza:  Ego sum puer/puella

•      Nós somos mozos/ mozas: Nos pueri / puellae sumus

•      Ti es o meu amigo / a miña amiga: Tu meus amicus/  mea amica  es

•      Vos sodes meus amigos: Vos mei amici / meae amicae estis


TRADUCITE: 
Avete, alumni et alumnae linguae latinae. 
Ego Hector vester magister linguae latinae sum.
Hodie prima aula linguae latina incipit.


PRIMA LECTIO LINGUAE LATINAE  

GALLAECIA NOSTRA TERRA EST.

Gallaecia in Eurōpā est. Lusitania in Eurōpā est. Gallaecia in nostrā paeninsulā est. Lusitania quoque in nostrā paeninsulā est.

Gallaecia et Lusitania provinciae romanae sunt. Lusitania et Gallaecia in nostrā paeninsulā sunt. Baetica quoque in nostrā paeninsulā est.

 Post legere, responde quaestiones:

- Quae est nostra terra?__________________________

- Gallaecia et Lusitania ubi sunt?_____________________________________

-  Num Gallaecia in Italiā est?  _______________________________________

- Suntne Baetica et Lusitania in nostrā paeninsulā? ________________________________

- Quae sunt Gallaecia et Lusitania? _______________________________________


CULTURA: QUAE MATER LINGUAE LATINAE EST ?



mércores, 14 de xuño de 2023

DOUS TÓPICOS PARA ABRIR BOCA

Un tópico literario é un lugar común, un tema universal e recorrente que se vén repetindo por tradición literaria e ao que acoden os autores cada vez que compoñen un texto botando man deste tipo de recursos que proveñen da literatura grevolatina e veñen circulando desde aquela ata os nosos días de maneira continuada. Esa é a razón de que leven o nome en latín.  

CARPE DIEM!

Para saber da importancia dun tópico literario como lugar común da literatura universal deberiamos rastrexar un deses tópicos, por exemplo, nalgunha desas cancións que temos na cabeza.

Poñamos por exemplo este tópico: Carpe diem! (aproveita o momento) como acabamos de ver unha composición en latín medieval varios séculos despois da invención do tópico polos gregos e romanos imos utilizar un dos poemas dos Carmina Burana de exemplo:




22-Tempus est iocumdum,       É un tempo alegre

o virgines,                                o mulleres!

modo congaudete                     soamente desfrutade

vos iuvenes.                              sodes mozas.

Oh, oh, oh                                 O, O, O, 

totus floreo,                             enteiro florezo

iam amore, virginali                xa polo amor dunha muller

totus ardeo,                              enteiro ardo.

novus, novus amor                   un novo,  novo amor

est, quo pereo.                          teño polo cal morro.

Onde está o Carpe díem esa invitación a vivir o momento nos versos anteriores? 

Este tópico que xa aparecía na lírica grega podemos atopalo na romana en Horacio: 

"Carpe diem, quam minime credula postero" (Oda I , 11)

"Aproveita o día, non confíes no mañá"



Para seguir curioseando sobre este tópico recomendamos: El laberinto de los tópicos




 TEMPUS FUGIT

Este tópico que acabamos de ver, o do carpe diem, debémolo relacionar con outro que está intimamente ligado a el , falamos do Tempus fugit. Xa o viramos ao comezo do curso en Catulo no poema Vivamus mea Lesbia.  Pero habitualmente se fala como texto referencial de Virxilio que nas Xeórxicas dixo:

"Sed fugit interea, fugit irreparabile tempus" ( Georg. III 284)

  "Foxe entrementres, foxe irreparable o tempo"



luns, 12 de xuño de 2023

CARMINA BURANA

 





O FortunaVelut lunaStatu variabilisSemper crescisAut decrescisVita detestabilisNunc obduratEt tunc curatLudo mentis aciem,Egestatem,PotestatemDissolvit ut glaciem.
Sors immanisEt inanis,Rota tu volubilisStatus malusVana salusSemper dissolubilis
ObumbrataEt velataMichi quoque niterisNunc per ludumDorsum nudumFero tui sceleris.
Sors salutisEt virtutisMichi nunc contraria,Est affectusEt defectusSemper in angaria.Hac in horaSine moraCorde pulsum tangiteQuod per sortemSternit fortemMecum omnes plangite

Ave formosissima,
gemma pretiosa,
ave decus virginum,
virgo gloriosa,
ave mundi luminar
ave mundi rosa,
Blanziflor et Helena
Venus generosa!

 Podes consultar todos os textos aquí

mércores, 7 de xuño de 2023

DOMI MILITIAEQUE

  DOMI MILITIAEQUE: NA PAZ E NA GUERRA.


      COMO VIVÍAN ROMANOS e ROMANAS?

A vida dun romano/a no século I a. C. Debe pasar por diferenciar, en primeiro lugar, entre libres e escravos, entre homes e mulleres, a clase social, o nivel económico dos personaxes que queremos crear, pero tamén se están a pasar por un momento de paz ou de guerra lamentablemente tan presente para calquera romano/a do século I a. C. Interésannos incorporar todos os planos posibles por iso a vida cotiá dende a casa ata o foro, dende a escola ata o campamento,  dende o nacemento e a infancia á vellez e a morte son aspectos que nos interesan. Son roles tan distintos os dos homes e das mulleres, os dos señores e o dos escravos, os dunha sociedade en guerra ao dunha en paz que temos, por forza, que darlle corpo a esta viaxe creando ao longo da mesma (dende o momento que nós escollamos) unha parella (vir aut mulier) complementaria ao personaxe  escollido inicialmente  para esta experiencia.  

A interacción entre personaxes reais e ficticios, pero verosímiles, é a esencia do presente traballo onde o rigor e a capacidade tanto como investigador como narrador de cada quen vai quedar plasmada.

A)     DOMI:  Na vida de cada persoa son momentos transcendentais. Dalgúns xa temos falado: -     O nacemento e a morte, así coma da infancia e a escola, os primeiros momentos da formación. Agora toca facer un esquema para ver como seguiría a vida dun mozo romano ou unha moza romana, como o seu nivel económico, ser muller ou home condiciona o resto da súa vida digamos privata, aínda que moitas aspectos teñen, claro está, unha dimensión pública.



    Casa, alimentación e vestiario:


-          Formación:
-          Casamento:
-          Traballo:
-          Ocio:
- Urbs romana: 

B)      MILITIAE:Das guerras de conquista ás guerras civís. César pasará por ambos tipos de enfrontamentos que debemos abordar na nosa viaxe inevitablemente, en maior o menor medida segundo queiramos e precisemos. Deixamos as guerras civís para seguinte apartado.

A guerra das Galias o paso por esta etapa de César precisa varios complementos:
-          Como era a vida dun soldado no castra,-orum
-