SECUNDA DECLINATIO

Dúas formas de dicir en latín: "sobre" enriba/ por riba de

SECUNDA DECLINATIO

NACER EN ROMA

 

Na antiga Roma, o parto era un acontecemento eminentemente doméstico, feminino e de alto risco, considerado a principal obriga social da muller casada pero tamén unha das súas maiores ameazas. Grazas a textos médicos como a Ginecología de Sorano de Éfeso (século II d.C.), coñécense polo miúdo as prácticas da época.

O protagonismo das matronas (obstetrices)

O nacemento estaba liderado polas mulleres da familia e, sobre todo, pola comadrona (obstetrix). Os médicos (homes) só interviñan en casos de extrema gravidade. 

Relixión e supersticións

Dada a elevadísima mortalidade (estimada en que un de cada tres nenos morría no primeiro ano), o parto estaba envolto en rituais relixiosos e invocacións a deidades específicas

• Xuno Lucina: A deusa principal á que se suplicaba para que o bebé "saíse á luz".

• Carmenta: Invocábase en dúas frontes: Prorsa se o bebé viña de cabeza, e Postverta se viña de pés.

• Cortesía ritual: Para evitar que o parto se "bloqueara", prohibíase estritamente que os presentes tivesen os dedos entrelazados ou as pernas cruzadas na habitación, pois críase que isto "ataba" o ventre da nai.

Se o parto se complicaba e a muller falecía antes de dar a luz, aplicábase a Lex Caesarea. Esta lei obrigaba a realizar un corte cirúrxico no ventre da nai defunta para tentar salvar a vida do feto. A cesárea non se realizaba en mulleres vivas, xa que a falta de anestesia e as infeccións eran mortais. 

O nacemento e o recoñecemento legal

Unha vez nado, o bebé non era considerado "membro da familia" automaticamente. Depositábase no chan e o pai debía realizar o ritual do tollere liberos (erguer os fillos). Se o levantaba nos brazos, aceptábao legalmente; se o rexeitaba, o bebé podía ser abandonado na rúa. 

ROMAE  NASCI

PRIMA PROBA

 

HABEMUS CASUS

VERBA

 FEMINAE AB URBE CONDITA 

VERBUM

 O VERBO EN LATÍN

VIRGILIUS ET AENEAS

 

VIRGILIUS ET AENEAS

 PRIMA LABOR INVESTIGATIONIS: FEMINAE aut MULIERES AB URBE CONDITA  

Prazo: 10 dias. é dicir, 19 de outubro

CASUS NOMINATIVUS ET GENITIVUS

 

CASUS NOMINATIVUS ET CASUS GENITIVUS 

DOS CASOS ÁS DECLINACIÓNS

DECLINATOR 

GALLAECIA IN NOSTRA PAENINSULA EST?

GALLAECIA IN NOSTRA PAENINSULA EST? (Prima lectio)

DE NUMERIS ET LITTERIS

QUID STUDIUM LINGUAE LATINAE EST?

QUID EST?  Aestimatio initialis

HABEMUS CASUS!

                                                                                                                        ANNO a. C. LXVII. 

TOTA GALLAECIA EST DIVISA IN PARTES DIVERSAS, A ROMANIS OCCUPATA EST… TOTANE?  MINIME! 

Avete amici et amicae!  Hodie secundam aulam linguae latinae incipimus. Vos alumnae et alunmni linguae latinae estis. 

Ego Iulia sum.Volo meam vitam narrare.

In Gallaecia nata sum. Gallaecia in Hispania est, Hispania paeninsula est, sed tota paeninsula romana non est. 

Ego cum mea matre in Gallaecia habitabat. Ego puella gallaeca et quoque puella romana sum, nam patrem et matrem romanos habeo, sed mea mater, quae in Gallaecia mecum habitabat, morta est....

Hodie Romam proficiscar ad secretum petendum**. Familia romana patrem, matrem, filios filiasque habet, sed ego familiam consuetam*** non habeo.

Cur Romam veni****?

Ego Romae cum familia romana vivere volo. Magnum secretum habeo et cum secreto de mea matre Romam iter fecit. Secretum meae vitae sapere volo... 

                                                                                                (CONTINUABIT)

*volo: quero (verbo irregular:/vult: quere)

** proficiscar ad petemdum: marcharei para procurar

***consuetam: acostumada.

**** Cur veni:  Por que cheguei__________?

Quaestiones:  SCRIBETE IN LINGUA LATINA

Ubi Iulia nata est?

Quod Iulia narrat?

Cur Iulia gallaeca et romana est?

Quae Iulia facit?

Cur Iulia Romam venit ?

Ubi Gallaecia est? Ubi Roma est?

IN ITINERE NOSTRA EMPATÍA ( Unidade 0 )

 

Ubi est? In vila Marini est. 

Avete, alumnae et alumni linguae latinae!

Ego vester magister linguae latinae sum.

Hodie primam aula linguae latina incipit.

Hector mihi nomen est.  

LINGUA:

I- SALUTATIONES.  

Duo modi salutandi, modo singulari et modo plurali: 

 - Modo singulari: AVE aut SALVE, 

(scriptum in lingua gallaeca: Ola!  ad unam personam) 

- Modo plurali: AVETE aut SALVETE! 

(scriptum in lingua gallaeca: Ola!  duabus aut pluribus personis)

Modo singulari: VALE  

(scriptum in lingua gallaeca: Adeus! ad unam personam) sed

Modo plurali: VALETE 

(scriptum in lingua gallaeca: Adeus! duabus aut pluribus personis.

II- VERTERE SALUTATIONES IN LINGUAM GALLAECIAE

Ave,  Caesar...  et  ave, Claudia...   Avete Caesar et Claudia

Vale Marcus...  et.  vale, Valeria...     Sed   valete, Valeria et Marcus,

 

Ave, mei alumne... / Salve, mea alumna, sed  avete alumnae et alumni! 

Vale, mea alumna, sed valete meae alumnae!

Avete,  mei amici.  Avete, meae amicae,           

Ave, mea amica ,             

Vale, mei amice, 

Valete, meae alumnae et mei alumni,                          

III- QUID NOMEN EST TIBI? 

Hector mihi nomen est.

QUID NOMEN EST TIBI?

-  _________   mihi nomen est.      

GRATIAS TIBI AGO. (Grazas)

NIHIL EST (Non é nada, De nada)

 PROBA TU FABULARE PRIMUM COLLOQUIUM MECUM

IV- EGO SUM BENE, MEA ALUMNA,  QUOMODO VALES?

BENE aut MALE ?  

OPTIME aut PESSIME

VOS, MEAE ALUMNAE, QUOMODO VALETIS?

NOS SUMUS...

ET VOS, MEI ALUMNI, QUOMODO VALETIS?

NOS SUMUS...

V- ESTNE TU PUER AN PUELLA? 

Marcus: EGO SUM PUER.

Claudia: EGO SUM PUELLA. 

Caesar: EGO SUM PUER.

Valeria: EGO SUM PUELLA.

ESTISNE VOS PUERI AN PUELLAE?

Claudia et Valeria: NOS SUMUS PUELLAE.

Marcus et Caesar: NOS SUMUS PUERI

VI- UBI TU HABITAS? UBI TU STUDES?

EGO IN VILA MARINI HABITO ET IN SANCTO NARCISO STUDEO. 

VII- TU MEUS DICIPULUS LINGUAE LATINAE ES?...  

CERTE, EGO TUUS DICIPULUS LINGUAE LATINAE SUM

TU MEA DISCIPULA LINGUAE LATINAE ES?

CERTE, EGO TUA DISCIPULA LINGUAE LATINAE  SUM 

MARCUS ET PETRUS  TUI DISCIPULI LINGUAE LATINAE SUMUS

CLAUDIA ET LAURA TUAE DISCIPULAE LINGUAE LATINAE SUMUS

Cultura

 Quae Mater Linguae Latinae est?

AD RECUPERATIONES

I- AVALIATIO

II- AVALIATIO

III- AVALiATIO

III- AVALATIO

DECLINATIONES

1ª Declinatio

2ª Declinatio

3ª Declinatio

4ª Declinatio

5ª Declinatio

 Adiectivi: 1ª clase: bonus,- a- un / niger,- gra,-grum

2ª clase:  Adxectivos pola 3ª declinación tipo: brevis, -e, 

VERBI

Presens

Imperfectus

Praeteritus

Futurus

CULTURA

 Da sociedade romana da gens  Da Monarquía romana ao Cursus honorum republicano.

A sociedade ds servi e a crise da república romana

Idus de marzo: Por que mataron a César?

Calendario iuliano

Aprilia

Maius

ANÁLISE E TRADUCIÓN DUN TEXTO

A SOCIEDADE DA GENS: DA MONARQUíA Á REPÚBLICA EN ROMA

A SOCIEDADE DA GENS

A CRISE DA REPÚBLICA, O PASO Á SOCIEDADE DOS SERVI

QUINTA DECLINATIO

 

QUINTA DECLINATIO

MAIUS 

TEXTO : VER AETERNUM

 QUARTA DECLINATIO 

Analizar e traducir as  4 seguintes oracións con palabras da 4ª declinación:

                                       Exercitus romanos Hanibal timet.

exercitus,-us(m): exército

Hanibal, -is(m) Aníbal.

romanus,-a-um: romano 

timeo,es,ere: temer

                                          Romani hostium impetum non timebant.

hostis-is(m) inimigo

impetus, us (m): ataque

romanus, -a,-um

                                   

                                    Senatus magnum exercitum in hostes misit. 

exercitus, -us (m) exército

hosteis,-is (m) inimigo

magnus-a,-um: grande

mitto, -is, -ere, misi: enviar

Senatus, us (m): Senado

                                   Caesar equitatum exercitus in cornibus collocavit.

Caesar. -aris (m): César

cornu- us (n) en plural ás laterais (do exército)

colloco, as,are, avi: colocar, situar.

equitatus, us (f) cabaleiría

 EXERCICIO II 

Logo copia, analiza e traduce tamén o seguinte texto dunha obra de Teatro de PLAUTO:

 Argumento da escena:  O escravo Sosias narra ao seu amo (Anfitrión) o encontro co seu "alter ego"  (que era en realidade o deus Mercurio que tiña a súa mesma apariencia).

SOSIA: Vera dico, domine. Omnem imaginem meam alter habet et similis est mei. Idem est atque ego.

AMPHITRUO: Quid narras?

SOSIA: Eodem est ille habitu; iisdem pedibus incedit, iidem oculi, idem nasus, eadem frons in capite eodem; co­lor idem eiusdem barbae. Easdem aures habet, os idem. Neque lac lactis similius est quam ille ego similis est mei. Eadem fecit atque ego. Ipse mihi omnia narravit, non modo pugnam, sed praedam, hostes ti­moremque meum. Ipsius Sosiae vim et virtutem ag­novi.

AMPHITRUO: Insane!

SOSIA: Vera dico. Nunc ego sum domi.

VOCABULA: 

adsum, ades, adesse, affui: estar a pé /ante 

agnosco, is-ere, agnovi: coñecer.

apud ( prep.) ante, xunto a

at: conx. pero

audio, -is.-ire,-ivi: escoitar

aures-is:(f) orella

barba,-ae:(f) barba

bibo, is,ere,bibi: beber

caput,-itis (n) cabeza.

color, -oris(m) cor

dico, is ere, dixi: dicir

domi: (locativo de domus: casa) na casa 

dominus, -i: (m) señor

duo, duae,duo: dous.

equidem: adv. certamente

esse infinitivo do verbo sum, es, esse, fui: ser, estar.

eius (xenitvo de is ,es ,id: este, esta isto) de este

frons, frontis: (f) fronte.

habitus,us: forma  eodem habitu ( a mesma aparencia).

hic ( adv. ) aquí.

homo , hominis (m) home

hostis-is: (m) inimigo

idem, eadem, idem (pronome de identidade) o mesmo, a mesma, o mesmo.

ille, illa, illud (pronome/ adx) aquel, aquela, aquilo (pode ser el, ela)

illic; adv. alí.

imago, -inis(f): imaxe

incedo, is .ere: andar, avanzar.

inquam: (verbo defectivo ) digo

insanus, -a,-um: (adx) tolo.

ita(adv) así, deste modo

lac, lactis: (n) leite

mei (xenitivo do pronome persoal 1ª persoa singular) de min.

modus, .i: modo, maneira, xeito, forma.

narro,-as- are, avi: contar.

nasus, -i (m) nariz.

-ne? acaso...?

non modo... sed : non só... senón 

nunquam ( adv) nunca

oculus,-i:(m) ollo

omnis, -e: adx. todo

os, oris ( n) boca

pes,pedis (m) pé.

potest  3ª persoa de possum: poder 

praeda,ae(f) botín.

profecto (adv) certamente, sen dúbida

pugna,-ae (f) batalla, loita.

res, -ei (f) cousa, asunto. 

similis, -e: adx. semellante, idéntica

similius: Máis semellante a/que 

simul(adv) ao mesmo tempo

timor-oris: (m) temor.

tunc: (adv) entón

turpissmus,-a.-um: descarado, sen nada de vergoña

ubi? Onde

vera, ae: (f) verdade

virtus-utis(f) valor

vis: (vires) (f) forza 

APRILIA

 

 APRILIA É VENUS ? 

ADXECTIVOS DA TERCEIRA: FORTIS, -E / BREVIS, -E

 Os adxectivos da 2ª e da 1ª tipo: Bonus, - a, - um  / Niger, -gra, -grum/

Os adxectivos da 3ª declinación, tipo omnis,-e / brevis,-e

Como se declinan os adxectivos pola 3ª declinación

OS TEMAS EN I da Terceira Declinación:

 

QUAESTIONES:

1- Imos distinguir entre temas en consonante temas en -i na seguinte listas se substantivos da 3ª declinación:

suavitas,-atis (f)

nubes, -is (f)

regio, -onis (f)

civis, -is (m)

imber, -bris (m)

navis, -is (f)

mare,-is (n)

2- Agora declinemos unha serie de temas parisílabos escolle tres, que un deles sexa neutro:

IDUS DE MARZO MMXXVI

 Que son os Idus de marzo?

unha data que non podes esquecer a partir de hoxe....

Para responder temos que saber de calendario iuliano por suposto do seu artífice:

-  Caius Iulius Caesar. O magnicidio de C. Iulius Caesar:

  INVESTIGA: Pero por que mataron a César?

Lucus Augusti...

ITINERARIO DIDÁCTICO CULTURAL: Mércores 4 de marzo 2026

ROMANIZACIÓN E LATINIZACIÓN DA GALLAECIA: LUCUS AUGUSTI

I-AS FONTES: A través dos achados arqueolóxicos e as referencias escritas da época podemos facermos unha composición de lugar do que supuxeron para Galicia dous momentos da súa historia, os da que se pode considerar a primeira cultura singular de importancia na nosa terra, a cultura Castrexa, e a inmediatamente posterior e que foi todo un proceso de superposición sobre o mundo castrexo, lento, pero inexorable, referímonos ó mundo galaico-romano.

II-A CULTURA CASTREXA: Antes da Conquista de Roma._ Xorde na idade dos metais a finais da idade de Bronce arredor do século VII-VI a. de C. desenvolvéndose con elementos indíxenas, centro europeos e mediterráneos e producindo unha cultura específica no noroeste peninsular. Ata o século II a. C. podemos dicir que permanece illada da influencia romana que se fará máis e máis notable a medida que os romanos avanzan no proceso de conquista da Península ata finalmente dominar e conquistar mesmo o territorio castrexo tras distintas operacións bélicas que rematarán no I d. C.  Precisamente do mundo Galaico-romano é do que coñecemos máis testemuñas, dado que a meirande parte dos castros escavados tiveron o seu momento máis álxido precisamente a partir do século II-III d. C., polo que podemos asegurar que aínda queda moito por estudiar e concretar en canto a vida castrexa de antes da chegada dos romanos.

III- A CONQUISTA DA GALLAECIA: CREACIÓN DO HÁBITAT GALAICO-ROMANO._ Os romanos desexosos de dominar ós pobos cántabros, galaicos e ástures decidiron a conquista interesados en controlar tamén o ouro e outros metais nos que este territorio era rico. As primeiras incidencias no contexto castrexo íanse notar claramente mesmo no xeito de construír e de vivir dos habitantes dos castros: as construcións cuadrangulares, as tégulas, determinados obxectos de uso común como os muíños de man, a cerámica de importación ou sigilata, etc...Un lugar inmellorable para asimilar e entender in situ este proceso é sen lugar a dúbidas o Castro de VIladonga eo seu Museo, a primeira das visitas que imos realizar centrará o noso interese xa que logo nestes aspectos de primeiras incidencias e maduración do proceso de Romanización que se estaría a dar na Gallaecia cando o castro estaba plenamente habitado.

IV_ROMANIZACIÓN: Lucus Augusti é a capitalidade dun dos tres conventus nos que os romanos dividiron administrativamente o territorio da Provincia Gallaecia. Era unha cidade do imperio romano, e como toda cidade haberá algúns elementos que non falten, pero sen dúbida tamén temos que dicir que ou non conservamos ou careceu dalgunhas das construcións típicas das cidades romanizadas. O máis rechamante son as súas murallas as únicas conservadas en toda Europa nas que os carros podían ir en ámbalas direccións, e que foron consolidadas a finais do século III d. C. por medo á inestable situación do Imperio que vivía unha forte crise. Nos arredores de Lugo, e mesmo na cidade atopáronse restos que nos poden indicar claramente por onde e como camiñaba o proceso de Romanización. Faremos un alto especial no apartado da epigrafía e inscricións especialmente abondosas no Museo Provincial de Lugo, recorreremos ás certas nocións de epigrafía latina que demos na clase para poder distinguir entre aras e estelas, e outras inscricións honoríficas, as distintas claves e siglas máis frecuentes, etc...

V_ Lugo: As murallas e a súa Catedral serán o último obxectivo da nosa saída cultural antes de  asistir a unha representación teatral.

VI_-TEATRO GRECOLATINO: Unha comedia de Aristófanes era un reto hai 2500 anos cando se escribiu en Atenas, daquela unha cidade en guerra con Esparta, pero tamén é un reto para o día de hoxe porque a adaptación presentará un conflito entre o mundo masculino e feminino ben distante ao que se daba na Grecia Antiga. Serán capaces de actualizar o seu discurso satisfactoriamente o grupo de teatro que a representa? Terás que argumentar a resposta convenientemente e para iso entender a comedia titulada Asamblea de Mulleres   

QUAESTIONARIUM

QUI¿ QUAE? QUOD? QUO? QUA? UNDE? UBI?

O CASTRO de VILADONGA: Interésanos nesta visita deslindar os aspectos de tradición castrexa dos de influencia romana, ou efectos propios da romanización.

1- Cales serían nas formas das casas as evidencias de que estamos nun castro da época galaico-romana?

2- Describe o castro de Viladonga, elementos construtivos que se conservan no xacemento: 

3- Nas pezas atopadas na escavación e que se atopan no museo enumera 1O que sexan mostra evidente da influencia romana no hábitat o castro, e outras tantas que foran de uso tradicional na cultura castrexa. Razóao.

4-Para que se utilizaban os torques e as arracadas: onde veremos o Torques de Burela? 

5- Con cantas liñas defensivas contaba este castro? 

MUSEO PROVINCIAL DE LUGO:

1- Localiza e transcribe os textos de  dúas aras e dúas estelas funerarias das situadas no Claustro.

2- Hai unha curiosa inscrición realizada en lembranza dunha perruqueira localiza e transcribe o texto.

3- Lembras o nome dalgunha inscrición de tipo honorífico.

4-Localiza na visita a estela de Crecente, atopada a finais do século XX e indica que información nos transmite e en que material está realizada. Quen son os personaxes que aparecen esculpidos no relevo. Por que é tan interesante esta peza 

5- Cales son os motivos máis abondosos na decoración en mosaicos.

6- Unha moeda moi peculiar co rostro de Augusto e unha caetra por que é tan especial?

7- Que é unha arracada? 

AS MURALLAS:

1- En que século aproximadamente foron feitas as murallas e a como foi a súa construción rápida ou lenta ante os materiais que foron utilizados e que podemos observar?

2- Antigamente había catro portas, hoxe son máis, cal cres que é a mellor conservada na súa confección galaico romana? Varia o tipo de material empregado nas portas da muralla?

3- A muralla tiña dúas alturas,  como poderías deducir ti isto mesmo tras a visita ás murallas?

A CATEDRAL DE LUGO:

1- Que estilo arquitectónico domina  nesta catedral?

2- Atopa e intenta  traducir a lenda latina que aparece nun lugar manifesto da catedral. Coméntaa.

Declina as seguintes palabras  palabras clave da excursión: 

Lucus, i: (m)

Augustus, i (m)

imperium, -i (n)

 celtica, -ae (f)

romanus, -a, - um

ornatrix, -icis (f)

pax, cis (f)

miles,-itis (m)

tempus, -oris (n)